Қазақстандағы трейдингке салық: қанша төлеу және қалай есеп беру керек
Қысқаша: Қазақстанда жеке тұлғаның трейдингтен түскен табысына ЖТС салынады. 2026 жылдан бастап негізгі мөлшерлеме — 10%, ал жылдық табыстың 8 500 АЕК-тен асатын бөлігінен — 15%; криптовалюта сатудан түскен табысқа сату мен сатып алу бағасы айырмасынан 10% мөлшерлеме салынады. Есепті келесі жылдың 15 қыркүйегіне дейін 270.00 нысанындағы декларациямен береді.
2026 жылғы мөлшерлемелер
Жаңа Салық кодексі бойынша 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап жеке тұлғалар табыстарының көбіне ЖТС — жылына 8 500 АЕК-ке дейінгі салық салынатын табыстан 10% және осы шектен асатын бөліктен 15%. АЕК 4 325 ₸ болғанда шек — жылына шамамен 36,8 млн ₸ салық салынатын табыс, сондықтан жаңадан бастаушыға жоғары мөлшерлеме дерлік қатысты емес. Дивидендтерге 5%, ал 230 000 АЕК-тен асатын сомадан 15% салық салынады.
| Табыс | Мөлшерлеме | Шарт |
|---|---|---|
| Бағалы қағаздарды сату, өзге табыс | 10% | жылына 8 500 АЕК-ке дейінгі салық салынатын табыстан |
| Шектен асқан бөлігі | 15% | 8 500 АЕК-тен асқан табыстан |
| Дивидендтер | 5% | 230 000 АЕК-ке дейін; асқаны — 15% |
| Криптовалюта сату | 10% | сату бағасы мен расталған сатып алу бағасының айырмасынан |
| Декларация | 270.00 нысаны | келесі жылдың 15 қыркүйегіне дейін |
Бағалы қағаздар: үш жыл жеңілдігі
KASE немесе AIX ресми тізімдеріндегі, үш жылдан астам иеленген қазақстандық компаниялар акцияларын сату құн өсіміне салынатын салықтан босатылады — компания жер қойнауын пайдаланушы болмаса. Қағаздармен қысқа мәмілелерден түскен пайдаға ЖТС жалпы ережелер бойынша салынады. Жылдық брокерлік есеп — есептеудің басты құжаты.
Криптовалюта
Криптовалюта сатудан түскен табыс — мүліктік табыс: сату бағасы мен расталған сатып алу бағасы арасындағы оң айырмадан 10% ЖТС. Мәмілелер долларда болса, айырманы валютада есептеп, жылдық орташа ресми бағам бойынша теңгеге қайта есептейді. Бір реттік сатулар ЖК тіркеуді талап етпейді, бірақ цифрлық активтермен жүйелі сауда кәсіпкерлік қызмет деп танылуы мүмкін.
Декларацияны қалай тапсыру керек
270.00 нысаны табыс алынған жылдан кейінгі жылдың 15 қыркүйегіне дейін тапсырылады: мысалы, 2026 жыл үшін — 2027 жылғы 15 қыркүйекке дейін. e-Salyq Azamat қосымшасында, МКК сайтындағы салық төлеуші кабинетінде немесе жеке өзің тапсыра аласың. Брокер мен биржа үзінділерін, сатып алу мен сатуды растайтын құжаттарды сақта — оларсыз сатып алу бағасын дәлелдеу мүмкін емес.
Маңызды
Салық ережелері өзгереді, ал егжей-тегжейі табыс түрі мен алаңға байланысты. Бұл жауап — салық кеңесі емес, шолу: алғашқы декларация алдында мемлекеттік кірістер органдарымен немесе кеңесшімен тексеріп ал. Виртуалды шотта трейдингті ешқандай салықсыз үйренуге болады — онда табыс жоқ.
Акциялардан салықты қалай есептейді: сандармен мысал
Айталық, сен 2026 жылы акцияларды 1 000 000 ₸-ге сатып алдың, брокер 3 000 ₸ комиссия алды. Төрт айдан кейін оларды 1 300 000 ₸-ге саттың, тағы 3 000 ₸ комиссия кетті. Құн өсімі: 1 300 000 − 1 000 000 = 300 000 ₸. Расталған комиссиялар шегерілсе, салық салынатын база 294 000 ₸ болады, ал 10% ЖТС — 29 400 ₸. Шегерілмесе — 30 000 ₸. Бір мәміледе айырма шағын, бірақ жылына жүз мәміле жасасаң, ол елеулі сомаға жиналады, сондықтан шығындарды есепке алу тәртібін кеңесшіден нақтылап ал. Қағаз KASE немесе AIX ресми тізімінде болып, сен оны үш жылдан астам ұстасаң, құн өсіміне жеңілдік қолданылуы мүмкін — бірақ тек шарттары толық орындалса. Жылдық 8 500 АЕК шегі (шамамен 36,8 млн ₸) жаңадан бастаушыға іс жүзінде қатысты емес: оның бүкіл пайдасына 10% мөлшерлеме қолданылады.
Криптовалютадан салық: доллардан теңгеге есептеу мысалы
Сен 0,05 BTC-ті $3 000-ға сатып алып, бірнеше айдан кейін $3 600-ға саттың. Валютадағы оң айырма — $600. Оны жылдық орташа ресми бағам бойынша теңгеге аударасың. Мысал үшін бағам 500 ₸ болсын (нақты санын Ұлттық банк жариялайды): 600 × 500 = 300 000 ₸, одан 10% ЖТС — 30 000 ₸. Монетаны бірнеше рет әртүрлі бағамен сатып алсаң, есеп күрделенеді: қай сатып алудың бағасын сатумен салыстыратыныңды растай алуың керек. Сондықтан әр сатып алудың күнін, санын, бағасын және комиссиясын бірден кестеге жаз. Жыл соңында есте қалпына келтіру әрдайым қателескенге әкеледі, ал расталмаған сатып алу бағасын салық органы қабылдамауы мүмкін — онда салық бүкіл сату сомасынан есептелу қаупі бар. Бірнеше сату тәсілінің қайсысын қолдану керегін кеңесшімен келіс.
Нені табыс деп санайды, нені — жоқ
Жаңадан бастаушылар жиі шатастырады, сондықтан жалпы логиканы есте сақта. Табыс — активті сатқан кездегі оң айырма, сондай-ақ дивидендтер мен облигациялар бойынша купондар. Ашық позициядағы «қағаздағы» пайда әлі табыс емес: сен активті сатпайынша, ол кез келген сәтте жоғалуы мүмкін. Өз ақшаңды шотқа салу да, оны кейін қайтарып алу да табыс емес — салық мәміленің нәтижесіне салынады, ақшаның қай шотта жатқанына емес. Виртуалды шоттағы пайда, демо-шот пен оқу қосымшасындағы монеталар — табыс емес, оларды декларацияламайды. Ал брокерден алынған ақшалай бонустар, конкурстардағы ақшалай жүлделер мен шотқа есептелген пайыздар табыс болуы мүмкін — мұны жеке тексер. Бір жылдағы шығынды мәмілелер пайдалы мәмілелерді қаншалықты азайтатыны табыс түріне байланысты, бұл сұрақты міндетті түрде кеңесшіге қой.
Үзінділерді қалай және қанша уақыт сақтау керек
Салық есебінде ең көп шығынды құжатсыздық әкеледі. Жыл сайын қаңтарда бес нәрсені жинап ал. Бірінші — брокердің жылдық есебі, әдетте PDF түрінде. Екінші — биржадағы мәмілелер тарихының экспорты, CSV немесе Excel файлы: оны бірден жүктеп ал, себебі алаң тарихты қысқартуы, шот жабылуы немесе алаң жұмысын тоқтатуы мүмкін. Үшінші — шотты толтыру мен ақша шығаруды көрсететін банк үзінділері. Төртінші — криптоәмиянға аударымдардың транзакция хэштері. Бесінші — өз кестең: күні, актив, саны, бағасы, комиссия, валюта және сол күнгі бағам. Барлығын екі жерде сақта: компьютерде және бұлтта. Құжаттарды қанша жыл сақтау керектігін жаңа Салық кодексі бойынша кеңесшіден біл, бірақ «бір жылдан кейін өшіремін» деген шешім әрдайым тым ерте.
Трейдер декларациясындағы жиі қателер
Бірінші қате — тек шоттан шығарылған ақшаны табыс деп санау. Салық мәміле нәтижесіне салынады, сондықтан ақшаны шығармасаң да, сатудан түскен пайда сол жылдың табысы болып қалады. Екінші — комиссия мен спредті есептен шығарып тастау: олар нәтижені азайтады, бірақ расталуы керек. Үшінші — бағамды ойдан алу. Мәміле долларда болса, ресми бағамды қолдан, «шамамен 500» деп емес. Төртінші — бірнеше брокер мен биржадағы нәтижені біріктірмеу: пайда бір алаңда, шығын екіншісінде болса, екеуі де декларацияда көрінуі тиіс. Бесінші — мерзімді өткізу: 270.00 нысаны келесі жылдың 15 қыркүйегіне дейін тапсырылады. Алтыншы — «шетелдік брокер, ешкім білмейді» деп ойлау. Шетелдік шот салықтан босатпайды, ал декларацияламау айыппұлға әкелуі мүмкін.
Салық кеңесшісіне апаратын сұрақтар тізімі
Кеңесшіге не мемлекеттік кірістер органына дайын сұрақтармен бар — сонда жарты сағатта жауап аласың. Менің табысым мүліктік табыс па, әлде жүйелі сауда кәсіпкерлік қызмет деп танылуы мүмкін бе? ЖК тіркеу керек пе? Бір жылдағы шығынды мәмілелер пайдалы мәмілелерді азайта ма? Брокер мен биржа комиссиялары шегеріле ме? Валюталық мәмілелерде қай бағамды және қай күнгі бағамды қолдану керек? Шетелдік шот немесе әмиян туралы бөлек хабарлау міндеті бар ма? Брокер салықты өзі ұстай ма, әлде мен өзім декларациялаймын ба? Өзіңмен бірге брокердің жылдық есебін, биржа экспортын және мәмілелер кестесін ала бар. Бұл беттегі сандар — шолу, ал заң мен мөлшерлемелер өзгереді: алғашқы декларация алдында өзекті ережені ресми көзден тексер.
Жиі қойылатын сұрақтар
Демо-шоттағы пайдаға салық төлеу керек пе?
Жоқ. Демо-шот пен оқу симуляторындағы ақша виртуалды, оны шығаруға болмайды, сондықтан ол табыс емес. Декларацияға тек нақты ақшамен жасалған мәмілелер нәтижесі түседі.
Жылды шығынмен жапсам, декларация тапсыру керек пе?
Шығын болса, төлейтін салық болмайды, бірақ декларация тапсыру міндеті жойыла ма — бұл табыс көздеріне және шетелдік шоттарға байланысты. Оны кеңесшіден нақтыла. Шығынды растайтын үзінділерді кез келген жағдайда сақта.
Брокер салықты өзі ұстай ма?
Қазақстандық брокер кейбір табыс түрлері бойынша салық агенті ретінде салықты ұстауы мүмкін. Шетелдік брокер мен биржа әдетте ұстамайды — онда табысты өзің декларациялап, өзің төлейсің. Нақты жағдайыңды брокердің есебінен және кеңесшіден тексер.
Криптовалютаны басқа криптовалютаға айырбастау салыққа жата ма?
Айырбас кезінде салық салынатын табыс туындай ма — бұл нақты ережеге байланысты, оны кеңесшіден біл. Кез келген жағдайда әр айырбастың күні мен екі жақтың долларлық бағасын жазып қой: кейін бұл деректі қалпына келтіру өте қиын.
Декларацияны кешіктірсем не болады?
Мерзімнен кешіккен декларация мен төленбеген салық үшін айыппұл мен өсімпұл есептелуі мүмкін. Мерзімі — табыс алынған жылдан кейінгі жылдың 15 қыркүйегі. Қате тапқан болсаң, қосымша декларация тапсыру мүмкіндігін кеңесшіден сұра.
Анықтамалықта толығырақ
Ұқсас сұрақтар
🎯 Трейдер түріңді біл: Сен қандай трейдерсің? →
Қаржы нарықтарындағы сауда қаражатты жоғалту тәуекелімен байланысты. Материал білім беру сипатында және инвестициялық ұсыныс болып табылмайды.
Қазақстанда жасалған: «Экстремум» қосымшасы →
Жаңадан бастаушының барлық сұрақтары · Трейдинг жаңадан бастаушыларға: неден бастау керек